Cristina
Branco: de jonge stem van de traditionele fado.
"Cristina Branco is jong! Niet eens 30 jaar. Ze is mooi. En somber
als onweerslucht. Haar fado is geworteld in de traditie, in authenticiteit,
maar overstijgt de stereotypes. Ze zaait nieuwe wegen. Maar ze bewandelt
ook de oude.
Ze is als een mystieke cultus, die de cirkel sluit tussen nostalgie
en noodlot. Ze is bescheiden, hoedt zich voor uiterlijke schijn.
Ze verkiest "zijn" boven "lijken op". Ze zingt krachtig en rechtuit,
gevoed vanuit het diepste innerlijk. Haar vibrato raakt je diep
in je hart. Ze draagt de kracht van het lijden uit, zo eigen aan
het genre.
Ze wordt begeleid door een gitaar-trio onder leiding van Custódio
Castelo. Ze durft af te wijken van de betreden paden, maar toch
durft ze zingen zoals Amàlia het deed… En ze slaagt erin, gedragen
door een gracieuse lichtheid."
Dit schreef Véronique Mortaigne in "Le Monde", naar aanleiding van
het eerste concert van Cristina Branco in Parijs. Als Cristina Branco
zong, was ze ondersteboven. De andere toeschouwers ook. Om te ontdekken!
Portugese fado-zangeres Cristina Branco vertolkt
gedichten van Slauerhoff
Altijd op reis, nooit ergens thuis
Vorig jaar won de Portugese fado-zangeres Cristina Branco de prestigieuze
Prix Choc voor de beste cd in het genre Wereldmuziek. Nu vertolkt
zij gedichten van Slauerhoff. "Het is ongelooflijk hoe goed Slauerhoff
de Portugese ziel heeft aangevoeld en verwoord."
AMSTERDAM, 8 APRIL. Voor de dichter J. Slauerhoff
(1898-1936) zou het de verwezenlijking van een droom zijn: gedichten
van hem gezongen als fado, de Portugese blues, het smartelijke lied
over verlangen, melancholie en onrust. De zangeres Cristina Branco
(Almeirim, 1972) vertolkt enkele van Slauerhoffs beroemdste gedichten,
vertaald door dichteres Mila Vidal Paletti. Het gedicht 'Fado' met
de prachtige eerste regels Ben ik traag omdat ik droef ben,/ Alles
vergeefs vind en veil' klinkt in het Portugees: 'Será que sou lento
por ser triste,/ Porque tudo julgo inútil e vão. Branco heeft
drie vaste begeleiders. Een van hen, bespeler van de fado-gitaar,
is componist Custódio Castelo. Hij maakte de melodielijn en gaf het
ritme aan voor de gedichten van Slauerhoff.
 Net
als Slauerhoff is Christina Branco altijd op reis. In de Bonifatiustoren
in Leeuwarden, een paar honderd meter van Slauerhoffs geboortehuis,
nam zij vorig jaar november haar cd Cristina Branco canta Slauerhoff
op. Nu verblijft ze in een schaars ingericht appartement in een Amsterdamse
wijk. Voor Branco was het belangrijk in Leeuwarden te zijn: "Atmosfeer
betekent veel voor mij. Ik heb Slauerhoffs geboortehuis gezien. Ik
denk dat hij een ongelukkig man was, nooit ergens thuis, misplaatst.
Ik herken dat, zo gaat mijn leven ook. In Portugal wordt de fado vooral
gezongen in kleine, gesloten huizen. Mensen komen bij elkaar en zingen
voor elkaar. Dat is de traditionele fado. Onze liederen zijn opener,
moderner, met invloeden uit de jazz. Dat is behoorlijk revolutionair,
maar ik vind het noodzakelijk. Ook de fado moet evolueren. Hoe het
publiek in Portugal hierop gaat reageren weet ik niet, ik heb Slauerhoff
er nog niet gezongen. We hebben wel Portugese dichters gezongen, zoals
Camões of Fernando Pessoa. Maar het is ongelooflijk hoe goed Slauerhoff
de Portugese ziel heeft aangevoeld en verwoord."
Cristina Branco begon zich pas zo'n jaar of vijf geleden, rond haar
tweeëntwintigste, te interesseren voor fado. Als kind luisterde Branco
naar klassieke muziek, jazz en pop, totdat haar grootvader haar een
grammofoonplaat gaf met fado. Ze was verkocht. "Het was", zegt ze,
"alsof ik op een paard zat dat op hol sloeg, zo heftig werd ik erdoor
gegrepen." Onvermijdelijk valt in het gesprek de naam van de koningin
van de fado, Amália Rodrigues. Haar mooiste plaat vindt Branco Rare
and Unedited, onbekende liederen van Rodrigues. Branco: "De traditionele
fado is wat stroef, maar Amália gaf er een nieuwe dimensie aan door
vreugde en ooklichtzinnigheid toe te voegen. Toen ik dat hoorde, wilde
ik zangeres worden; ik zette mijn studie journalistiek aan de kant
en nam zang- en ademhalingslessen. Ook begon ik boeken over Rodrigues
te lezen: ik wilde weten hoe zij haar levenservaringen omzette in
muziek.
"Fado is oorspronkelijk een dans die de schippers meenamen uit Afrika",
vervolgt Branco. "Daarna is er een vermenging ontstaan met de Braziliaanse
bossanova. De gitaar werd pas toegepast toen de Engelsen in Portugal
portwijn kwamen kopen; zij kregen de port, wij de gitaren. Het woord
fado is verbonden met fatum, noodlot. Het is muziek over de
kunst van het lijden. De traditionele fado-zangeres of zanger doet
teksten op uit boeken, waarin de liedjes staan. Er zijn zo'n driehonderd.
Wij wilden met de poëzie van Slauerhoff een nieuwe dimensie aan de
fado geven."
Slauerhoff deed op zijn reizen als arts veelvuldig Lissabon aan. De
dichter Camo~es komt voor in zijn poëzie en romans, bijvoorbeeld Het
verboden rijk (1932). Tal van gedichten en zelfs bundels verwijzen
naar het Portugese lied, zoals het genoemde 'Fado', 'Saudade' en de
bundel Serenade (1930). Slauerhoff werd betoverd door de droefheid
van Lissabon, door de gele afhellende oevers van de Taag en het verval
en de glorie van het voorbije. In een gedicht dat Cees Nooteboom op
de cd voorleest, staat: Ik bewandel 's middags de prado's/ En 's
avonds hoor ik de fado's/ Aanklagen tot diep in den nacht:/ 'A
vida é immenso tristura'// Een van hen hoorde ik zingen/ En
mijn kilte tot droefenis dwingen:/ Ik heb niets tot troost dan mijn
klacht./ Het leven kent geen genade, / Niets heb ik dan mijn fado/
Om te vullen mijn leege nacht.Cristina Branco zingt tijdens haar
verblijf in Nederland de fado zowel in cafés als theaters. Voor theaters
heeft ze een voorkeur, daar is aandacht en stilte: "Theaters doen
me aan de Portugese fado-huizen denken, waar de hele nacht wordt gezongen."
Haar stem, een sopraan, heeft dezelfde soepele zeggingskracht en intensiteit
als van haar voorbeeld Amália Rodrigues. De verscheurdheid die de
fado uitdrukt, is ook die van Slauerhoff. Dank zij Cristina Branco's
zangkunst kunnen we ons voorstellen wat Slauerhoff hoorde als hij
's nachts door de oude straten van Lissabon zwierf in de wijk Mouraria,
waar hij 'velen als mijzelve' tegenkwam, 'die leven zonder liefde,
lust, hoop. ' Dus zongen ze over hun leven 'sem amor, fé, alegria...'
Cristina Branco canta Slauerhoff. Tournee: 10, 11/4 Theater
Romein, Leeuwarden; 12/4 Arsenaal, Vlissingen; 13/4 Kleine Komedie,
Amsterdam; 14/4 Konings Theater, Den Bosch; 15/4 Figi Theater, Zeist.
Inl. (020) 6843301.
Kester Freriks, NRC handelsblad, 8 april 2000
|
