Voorwoord
 Ruim
tien jaar geleden maakte ik kennis met de gedichten van Slauerhoff.
Ze raakten mij in mijn Portugese hart en de vraag hoe ze als gezongen
fado’s zouden klinken liet me sindsdien niet meer los. Ik wist
met zekerheid dat alleen een vrouwenstem in staat zou zijn de magie
en de kwetsbaarheid, maar tegelijkertijd ook de kracht van J. Slauerhoff
weer te geven.
In 1997 ontmoette ik de zangeres Cristina Branco en haar vaste begeleider
en componist Custódio Castelo; er ontstond een diepe vriendschap.
Toch duurde het nog twee jaar voor ik hen een aantal –door
mij in grove trekken vertaalde– gedichten van Slauerhoff durfde
voor te lezen. Cristina en Custódio waren gefascineerd en
vanaf dat ogenblik nam mijn idee vaste vormen aan: Cristina Branco
canta Slauerhoff was op weg geboren te worden.
Het kiezen van een vertaler was niet moeilijk. Het kon alleen Mila
Vidal Paletti worden. Zij is zelf dichter, woont al dertig jaar
in Nederland, kent de taal van de fado en de fadovertolkers Cristina
en Custódio, bewondert Slauerhoff en is ze daarenboven ook
nog een van de zorgvuldigste vertalers die ik ken, waarvan het eindresultaat
op de voorliggende CD het bewijs levert.
Met de mooiste vrouwenstem die de fado op dit ogenblik kent, met
een van de grote én volgens mij de grootste - fadocomponisten
en twee van de beste geluidstechnici, in de personen van Eelco Grimm
en Michel Schöpping, is Cristina Branco canta Slauerhoff een
multicultureel meesterwerk geworden. Ik mag het met trots aan u
presenteren.
José Melo, voorzitter Círculo de Cultura Portuguesa
na Holanda
Cristina Branco canta Slauerhoff, een project van / um projecto
do
Círculo de Cultura de Portuguesa na Holanda
De vertaling
Al van meet af aan, toen ik begon met het vertaalwerk van dit project
–voortvloeiend uit een verwantschap tussen een deel van de
post-romantische en symbolistische poëzie van J.J. Slauerhoff
en de lyrische traditie van de fado– wist ik dat ik moest kiezen,
en juist díe gedichten vertalen die, volgens mij, het beste
aansluiten bij het Portugese sentiment en levensgevoel dat zo eigen
is aan de fado. Daarom ook is er, uitgaande van het hoofddoel van
dit project –het omzetten van Slauerhoffs lyriek in fado en/of
balada– niet zozeer gekozen voor een strikt letterlijke vertaling,
als wel voor één die tegemoet komt aan de eisen van
compositie en zang, uiteraard met behoud van de poëtische boodschap.
In die gedichten waarin het rijm tegenstribbelde en er moeilijker
aan vast te houden was, heb ik geprobeerd tot andere oplossingen
te komen, waarbij de nadruk bleef liggen op de melodische lijn van
de versregels en het ritme van het gedicht als geheel.
Hoewel hij de stad Porto kende vanuit zijn studententijd, was het
Lissabon waaraan Slauerhoff zijn hart verloor. Wat voelde de dichter
zich aangetrokken door het nachtelijke uitgaansleven in die oude
stad, door die duistere sfeer van onontkoombaar noodlot, in de schaduw
waarvan het gewone volk zijn ellende verdroeg, troost zoekend in
het lied en de klaagzang van de guitarras!
Ook hij heeft de eenzaamheid leren kennen, de oceanen doorkruisend
op zoek naar de zin van het leven, ook hij legde aan in havens aan
verre kusten, en voelde zich verloren in de onafzienbaarheid–
leeg, over leege zeeën. Lissabon, met haar schaduwrijk labyrinth
van Moorse straatjes, was voor hem als een thuishaven, waar hij
zich veilig wist:
Daar kom ik vele’ als mijzelve tegen / Die leven zonder
liefde, lust, hoop…’
Zo bezong hij de mensen die –uitzichtloos, als hij–
“doelloos” door de stegen dwalen, tussen echo’s van
fado en muren van stilte. Zo klinken zijn verzen hier opnieuw, spiegel
van een gekwelde ziel die slechts in de saudade verzachting vindt
voor haar pijn:
Ik heb alleen herinneringen, / Mijn leven is allang voorbij.
/ Hoe kan een doode dan nog zingen? / Geen enkel lied leeft meer
in mij.
Titels als Vida Triste, O Engeitado, Fado en Saudade uit de bundel
Soleares en Angustia uit Al Dwalend doen uit zichzelf al denken
aan fado-titels. Waarom Slauerhoff koos voor Portugese titels voor
deze gedichten, wordt overgelaten aan de verbeelding van lezer en
luisteraar. Daarnaast vestig ik er echter graag de aandacht op,
dat het gedicht Vida Triste niet van de hand van de dichter zelf
is, maar het werk van een anoniem dichter, vertaald door Slauerhoff.
Nu is het weer terugvertaald, en zo wordt dit gedicht, dat zevenenzestig
jaar lang in de Nederlandse taal bewaard is gebleven, hier teruggevoerd
tot zijn wortels.
Mila Vidal Paletti
Vertaling Wouter Koek van Egmond
|
